Zapomniana rezydencja króla i tajemnica leśnej potyczki. Historia wielkopolskiego pałacu, o którym usłyszał cały kraj

Od królewskich rąk po niemiecką fortunę

Wielkopolska wieś Zbarzewo, znana w dokumentach już od początku XV wieku, przez wieki przechodziła z rąk do rąk najpotężniejszych rodów. Gospodarzyli tu Zbarzewscy, Krzyccy, Czaccy oraz rodzina Leszczyńskich. Przełomowy okazał się rok 1738, kiedy to sam król Stanisław Leszczyński sprzedał Zbarzewo Aleksandrowi Sułkowskiemu. Pod koniec XVIII wieku syn Aleksandra, Franciszek Sułkowski, odstąpił majątek księstwu Anhalt-Dessau, w którego władaniu wieś pozostawała aż do końca I wojny światowej.

• Architektoniczna perła: W 1902 roku dla niemieckiej rodziny Hörich wzniesiono tu monumentalny, eklektyczny pałac zawierający kilkadziesiąt pomieszczeń.
• Gospodarcza potęga: Obok rezydencji powstał rozległy zespół folwarczny z trzykondygnającym spichlerzem oraz własną gorzelnią.
• Królewskie otoczenie: Pałac otoczono parkiem krajobrazowym ze starodrzewem i dwoma stawami, z których jeden skrywał tajemniczą wysepkę połączoną z lądem kamiennym brodzikiem.

Krwawy świt 1919 roku: Tragedia na skraju lasu

Sielankowy obraz wielkopolskiego majątku załamał się wraz z wybuchem Powstania Wielkopolskiego. To właśnie przy szosie biegnącej ze Wschowy do Włoszakowic, na skraju zbarzewskiego lasu, rozegrały się dramatyczne wydarzenia.

Dnia 11 stycznia 1919 roku sześcioosobowy patrol polskich zwiadowców z Włoszakowic natknął się na oddziały niemieckie. Jeden z powstańców poległ w walce, a pozostałych pięciu zostało brutalnie zamordowanych przez niemieckich żołnierzy. Dziś w miejscu tej tragedii stoi kamienny pomnik zwieńczony krzyżem powstańczym, przypominający o cenie, jaką zapłacono za wolność tej ziemi.

Od państwowego majątku do ruiny – upadek wielkiej rezydencji

Po odzyskaniu niepodległości, w 1926 roku, liczący 391 hektarów majątek w Zbarzewie przeszedł na własność Skarbu Państwa. Po zakończeniu II wojny światowej obiekt ponownie znacjonalizowano.

Przez kolejne dekady pałac służył mieszkańcom – doprowadzono do niego prąd, a wśród drzew parku do dziś można dostrzec stare słupy dawnej linii napowietrznej. Jednak na przełomie XX i XXI wieku nad obiektem zawisło widmo całkowitej degradacji.

Niezwykły zwrot akcji: W XXI wieku pałac popadł w całkowitą ruinę. Bezpośrednim ciosem stało się zawalenie komina, które doprowadziło do zerwania dachu i katastrofalnego zawalenia stropów wewnątrz obiektu. Mieszkańców ewakuowano, a teren objęto ścisłym zakazem wstępu.

Tajemnica opuszczonych murów i drugie życie pałacu

Opuszczona rezydencja szybko stała się legendą w środowisku poszukiwaczy tajemnic i pasjonatów fotografii (tzw. urbexu). Widok monumentalnego, niszczejącego budynku z odbiciem w stawie przyciągał eksploratorów z całej Polski.

Gdy wydawało się, że zbarzewska rezydencja zostanie bezpowrotnie wymazana z mapy, nadszedł przełom:

• Wykupienie obiektu: W marcu 2021 roku zrujnowany obiekt został sprzedany przez miasto prywatnemu inwestorowi.
• Zabezpieczenie i monitoring: Wejścia do pałacu zabelkowano, a cały teren objęto monitoringiem.
• Prace konserwatorskie: Prace objęły m.in. wymianę dachów na budynkach gospodarczych i uporządkowanie terenu dawnej stajni i gorzelni.

Dlaczego ta historia wciąż fascynuje?

Zbarzewo to niezwykłe miejsce na mapie Wielkopolski, gdzie na przestrzeni kilkuset metrów splotły się losy polskich królów, niemieckich arystokratów, bohaterów powstania oraz pasjonatów historii. Świadkiem tych wydarzeń pozostaje nie tylko odradzający się pałac, ale i sąsiadujący z nim późnogotycki kościół z 1470 roku, kryjący w swoich murach cenny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz rzeźbę św. Anny Samotrzeć z I połowy XVI wieku.